سگ‌ها معمولاً از حدود هفت‌سالگی و گربه‌ها از حدود ده‌سالگی سالمند حساب می‌شوند و از این سن، معاینه هر شش ماه یک‌بار توصیه می‌شود. وزن ماهانه، کمی تغییر در چیدمان خانه و توجه به نشانه‌های پنهان درد، در راحتی این سال‌ها فرق زیادی ایجاد می‌کنند.
سالمندی به‌خودی‌خود بیماری نیست، اما در این مرحله نیازهای حیوان عوض می‌شود و هرچه زودتر خودتان را با آن تطبیق بدهید، این سال‌ها راحت‌تر می‌گذرد. نژادهای بزرگ و غول‌پیکر زودتر پیر می‌شوند، گاهی از پنج یا شش‌سالگی، و نژادهای کوچک دیرتر.
چرا معاینه هر شش ماه
بیماری‌های شایع این سن، مثل مشکلات کلیه، تیروئید، قلب و دیابت، مدت‌ها بی‌سروصدا پیش می‌روند. آزمایش خون و ادرار معمولاً خیلی زودتر از رفتار حیوان آن‌ها را نشان می‌دهد و در بسیاری از این بیماری‌ها، درمانی که زودتر شروع شود نتیجه‌ی بهتری دارد. در گربه‌ی سالمند، اندازه‌گیری فشار خون هم بخشی از معاینه است، چون فشار بالا در بیماری کلیه و پرکاری تیروئید شایع است و می‌تواند به چشم آسیب بزند. شش ماه برای حیوانی که عمرش کوتاه‌تر از ماست، زمان کمی نیست. این‌که کدام آزمایش و در چه فاصله‌ای لازم است، تصمیمی است که دامپزشک با توجه به شرایط حیوان خودتان می‌گیرد.
وزن را ماهانه بنویسید
اضافه‌وزن به مفاصل و قلب فشار می‌آورد، اما کاهش وزن در سن بالا به همان اندازه مهم است. گربه‌ی سالمندی که آرام‌آرام لاغر می‌شود، حتی اگر خوب غذا بخورد، باید معاینه شود. کاهش وزن همراه با اشتهای زیاد می‌تواند از پرکاری تیروئید یا دیابت باشد.
غذای مخصوص سالمند برای همه لازم نیست. بعضی حیوان‌های مسن کالری کمتری لازم دارند و بعضی برعکس، عضله از دست می‌دهند و باید غذای بیشتری بخورند. معیار، وزن و فرم بدن خود حیوان است. اگر برچسب «senior» روی بسته دارد اما وزن حیوان مدام پایین می‌رود، با دامپزشک مشورت کنید.
خانه را کمی عوض کنید
روی سرامیک و پارکت لیز، فرش یا زیرانداز ضدلغزش بگذارید. پنجه‌ی حیوان مسن روی سطح براق جای محکمی پیدا نمی‌کند و یک لیز خوردن ساده می‌تواند آسیب جدی بزند. یک رمپ کوچک برای بالا رفتن از مبل یا سوار شدن به ماشین، تشک ضخیم‌تر و ظرف آب و غذا در همان طبقه‌ای که بیشتر وقتش را می‌گذراند، زندگی روزانه را خیلی راحت‌تر می‌کند.
برای گربه، جعبه‌ی خاکی با لبه‌ی کوتاه بگذارید. خیلی از ادرارهای بیرون از جعبه در گربه‌های پیر از درد مفاصل و سخت شدن بالا رفتن از لبه‌ی بلند است، نه از لجبازی. اگر این مشکل ادامه پیدا کرد، به دامپزشک بگویید، چون بیماری کلیه و دیابت هم ادرار را زیاد می‌کنند. جای خواب و استراحت محبوبش را هم طوری بچینید که برای رسیدن به آن مجبور به پریدن بلند نباشد.
ورزش را حذف نکنید، شکلش را عوض کنید
چند پیاده‌روی کوتاه در روز بهتر از یک پیاده‌روی طولانی آخر هفته است. حرکت منظم و ملایم به حفظ عضله و روان ماندن مفاصل کمک می‌کند. سرعت را حیوان تعیین کند، نه شما. سگی که وسط راه می‌ایستد، اغلب خسته است یا جایی درد دارد.
درد، که حیوان کم نشانش می‌دهد
سگ و گربه‌ی سالمند به‌ندرت از درد ناله می‌کنند. نشانه‌ها آرام‌ترند: خشکی بعد از خواب که با راه رفتن کم می‌شود، اکراه از پله، لیسیدن مداوم یک مفصل یا کم شدن معاشرت. در گربه، یکی از روشن‌ترین نشانه‌ها این است که دیگر به جای بلند همیشگی‌اش، مثلاً لبه‌ی پنجره یا روی کمد، نمی‌پرد.
هیچ‌وقت مسکن انسانی به سگ یا گربه ندهید. استامینوفن حتی به مقدار کم برای گربه کشنده است و ایبوپروفن و ناپروکسن در سگ و گربه به کلیه و معده آسیب می‌زنند. کنترل درد در سالمندی در بیشتر موارد شدنی است، اما دارویش را باید دامپزشک تجویز کند.
تغییرات ذهنی، شنوایی و بینایی
قدم زدن بی‌هدف در شب، خیره شدن به دیوار، گم کردن مسیر در خانه‌ی آشنا یا فراموش کردن عادت‌های قدیمی مثل جای دستشویی، ممکن است نشانه‌ی افت شناختی باشد. این‌ها را پای «دیگر پیر شده» نگذارید. برای بعضی از این حالت‌ها راه‌های مدیریت وجود دارد و ارزش دارد با دامپزشک مطرح شوند.
کاهش شنوایی و بینایی هم شایع است. چیدمان خانه را ثابت نگه دارید، از پشت سر به حیوان نزدیک نشوید و قبل از دست زدن، با صدا یا لرزش آرام کف زمین خبرش کنید تا از خواب نپرد. برای سگی که دیگر خوب نمی‌شنود، علامت‌های دستی ساده جای فرمان‌های صوتی را می‌گیرند.
ناخن و مو
ناخن‌ها چون کمتر ساییده می‌شوند بلندتر می‌مانند و در گربه‌ی پیر گاهی در کف پنجه فرو می‌روند. گربه‌ی سالمند معمولاً کمتر خودش را تمیز می‌کند و موهایش زودتر گره می‌خورد. شانه کردن منظم هم به راحتی‌اش کمک می‌کند و هم فرصتی است برای پیدا کردن توده یا زخم تازه.
یک دفترچه‌ی ساده نگه دارید و هر روز فقط بنویسید روز خوبی بود یا بد. بعد از چند هفته، این دفترچه به شما و دامپزشک نشان می‌دهد حال حیوان در کدام جهت می‌رود، چیزی که از خاطره‌ی روزهای اخیر به‌تنهایی برنمی‌آید.