واکسیناسیون توله‌سگ و بچه‌گربه معمولاً از ۶ تا ۸ هفتگی شروع می‌شود و هر ۲ تا ۴ هفته یک نوبت تکرار می‌شود تا حیوان به ۱۶ هفتگی یا کمی بیشتر برسد. بعد از آن یک نوبت یادآور لازم است. انجمن جهانی دامپزشکی حیوانات کوچک (WSAVA) زدن این یادآور را از ۲۶ هفتگی، یعنی حدود ۶ ماهگی، به بعد توصیه می‌کند. جزئیات به نوع واکسن، شرایط منطقه و سبک زندگی حیوان بستگی دارد، پس برنامه‌ی نهایی را دامپزشک خودتان تعیین می‌کند.
چرا یک نوبت واکسن کافی نیست
نوزاد در روزهای اول از شیر مادر پادتن می‌گیرد. این پادتن‌ها چند هفته از او محافظت می‌کنند، اما همزمان جلوی اثر واکسن را هم می‌گیرند. مشکل این است که کسی نمی‌داند پادتن مادری در بدن یک توله‌ی مشخص دقیقاً کی تمام می‌شود. ممکن است ۸ هفتگی باشد، ممکن است ۱۴ هفتگی.
به همین دلیل واکسن چند بار و با فاصله تزریق می‌شود. هدف این است که دست‌کم یکی از نوبت‌ها درست بعد از کم شدن پادتن مادری برسد. نوبت آخر عمداً در ۱۶ هفتگی یا بعد از آن گذاشته می‌شود، چون تا آن زمان در بیشتر توله‌ها این پادتن‌ها از بین رفته‌اند. یادآور ۶ ماهگی برای معدود توله‌هایی است که پادتن مادری‌شان از این هم دیرتر تمام می‌شود. اگر دوره نیمه‌کاره بماند، ممکن است حیوان هیچ محافظتی نگرفته باشد، حتی با این‌که دو نوبت واکسن خورده است.
واکسن‌های اصلی سگ
واکسن‌های اصلی سگ از او در برابر دیستمپر، هپاتیت عفونی و پاروویروس محافظت می‌کنند. این سه بیماری مسری‌اند و می‌توانند کشنده باشند. پاروویروس به‌خصوص برای توله‌ها خطرناک است و ویروسش ماه‌ها در خاک و محیط زنده می‌ماند. در کلینیک‌ها این واکسن‌ها معمولاً به شکل یک تزریق ترکیبی زده می‌شوند که گاهی پارااینفلوآنزا و لپتوسپیروز را هم پوشش می‌دهد. لپتوسپیروز به انسان هم سرایت می‌کند و WSAVA در مناطقی که این بیماری بومی است، واکسنش را جزو واکسن‌های اصلی سگ می‌داند.
واکسن‌های دیگری هم هستند که به سبک زندگی سگ بستگی دارند، مثل واکسن سرفه‌ی لانه برای سگی که به پانسیون یا کلاس آموزش می‌رود. تصمیم درباره‌ی این‌ها را با دامپزشک بگیرید.
واکسن‌های اصلی گربه
برای گربه، واکسن اصلی از او در برابر پان‌لکوپنی و دو ویروس اصلی سرماخوردگی گربه، یعنی هرپس‌ویروس (رینوتراکئیت) و کالیسی‌ویروس، محافظت می‌کند. پان‌لکوپنی در بچه‌گربه‌ها بیماری شدیدی است و ویروسش روی کفش و لباس هم به خانه می‌آید. برای همین گربه‌ای که هیچ‌وقت بیرون نمی‌رود هم به این واکسن نیاز دارد.
در جاهایی که لوسمی گربه (FeLV) شایع است، WSAVA واکسن آن را برای گربه‌های زیر یک سال و گربه‌هایی که به بیرون راه دارند یا با گربه‌ای زندگی می‌کنند که بیرون می‌رود، جزو واکسن‌های اصلی می‌داند. این واکسن فقط به گربه‌ای زده می‌شود که آزمایش FeLV او منفی باشد. درباره‌ی لازم بودنش برای گربه‌ی خودتان از دامپزشک بپرسید.
هاری
هاری در ایران بومی است و بعد از بروز علائم درمان ندارد. به همین دلیل واکسنش برای سگ و گربه جزو واکسن‌های اصلی است. واکسن هاری معمولاً از حدود ۱۲ هفتگی تزریق می‌شود و یک سال بعد تکرار می‌شود. فاصله‌ی نوبت‌های بعدی را دامپزشک بر اساس نوع واکسن و مقررات محلی تعیین می‌کند. گربه‌ای که در آپارتمان زندگی می‌کند هم به این واکسن نیاز دارد، چون یک فرار کوتاه یا برخورد با یک حیوان ولگرد کافی است.
تا کامل شدن دوره، کجا برود و کجا نرود
تا دو هفته بعد از آخرین نوبت، توله را به پارک، زمین‌های عمومی یا جاهایی که سگ‌های ناشناس زیاد رفت‌وآمد دارند نبرید و در فروشگاه‌ها و مطب‌ها او را روی زمین نگذارید. در کلینیک هم بهتر است بغلتان یا داخل باکس بماند.
اما خانه‌نشین کردن کامل هم ضرر دارد. هفته‌های ۳ تا ۱۴ برای توله‌سگ دوره‌ی حساسی است که در آن یاد می‌گیرد آدم‌ها، صداها و حیوان‌های دیگر ترسناک نیستند. توله‌ای که این دوره را در انزوا بگذراند، ممکن است بعدها ترسو یا پرخاشگر شود. راه میانه این است که او را با سگ‌های سالم و واکسن‌زده‌ی دوستانتان در خانه آشنا کنید، مهمان دعوت کنید و او را بغل‌کرده به خیابان ببرید تا صداها را بشنود.
بعد از تزریق چه چیزی عادی است
بی‌حالی خفیف، کمی تب یا حساسیت جای تزریق تا یکی دو روز عادی است و خودش برطرف می‌شود. گاهی هم یک برآمدگی کوچک و سفت جای تزریق پیدا می‌شود که معمولاً ظرف دو هفته از بین می‌رود. اگر بیشتر از سه هفته ماند یا بزرگ‌تر شد، آن را به دامپزشک نشان بدهید. واکنش آلرژیک کم پیش می‌آید، اما معمولاً در دقیقه‌ها یا ساعت‌های اول بعد از تزریق خودش را نشان می‌دهد. پف کردن صورت، کهیر، استفراغ پشت‌سرهم یا تنفس سخت یعنی باید همان موقع به کلینیک برگردید. برای همین خوب است بعد از تزریق نیم تا یک ساعت در کلینیک یا نزدیک آن بمانید.
حیوان باید روز واکسن سالم باشد. اگر اسهال، عطسه یا بی‌اشتهایی دارد، قبل از تزریق به دامپزشک بگویید. ضدانگل هم معمولاً در همین ویزیت‌ها داده می‌شود و خیلی از دامپزشک‌ها آن را قبل از اولین واکسن انجام می‌دهند.
حیوانی که سابقه‌اش را نمی‌دانید
اگر سگ یا گربه‌ای را از خیابان یا از کسی گرفته‌اید که کارت واکسن ندارد، دامپزشک معمولاً او را واکسن‌نزده حساب می‌کند و برنامه را از نو شروع می‌کند. تکرار واکسن اصلی در حیوانی که قبلاً واکسن خورده معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما واکسن نزدن حیوانی که محافظت ندارد می‌تواند گران تمام شود.
کارت واکسن را نگه دارید و بعد از هر نوبت، تاریخ نوبت بعدی را همان‌جا در تقویم گوشی‌تان ثبت کنید تا یادآور بعدی فراموش نشود. برای پانسیون، آرایشگاه حیوانات و سفر هم معمولاً همین کارت لازم است.